Kompas Sztuki 2012

Kompas Sztuki – ranking polskich artystów współczesnych ukazuje się regularnie od 2007 roku. Obejmuje twórców zarówno żyjących, jak i zmarłych, uprawiających różne dyscypliny sztuki, których aktywność twórcza przypada na okres po 1945 roku.

Stanowi on jedyny w swoim rodzaju przewodnik po polskim rynku sztuki, użyteczny zarówno dla kolekcjonerów, jak i inwestorów. Lista Kompasu Sztuki układana jest przez przedstawicieli najlepszych polskich galerii – komercyjnych oraz publicznych (w podobnej proporcji). W tym roku w głosowaniu wzięły udział 74 galerie a wśród nich m.in. CSW Zamek Ujazdowski, Foksal, Łaźnia, BWA Zielona Góra, Galeria Biała, Bielska oraz Arsenał w Białymstoku i Lublinie. Galerie prywatne reprezentują m.in. Galeria Starmach, Piekary, Zderzak, Propaganda, Leto, Le Guern, Jan Fejkiel, Opus, Artemis, Bocheńska Gallery.

Wartością rankingu jest wypadkowa decyzji profesjonalistów – właścicieli bądź szefów galerii sztuki współczesnej, którzy zgłaszali po 10 nazwisk. Przy wyborze byli proszeni o kierowanie się osiągnięciami artystów (wystawami, publikacjami itp.). Twórca wymieniony jako pierwszy otrzymywał 10 punktów, drugi – 9, trzeci – 8 itd. Suma punktów decydowała o ostatecznej pozycji na liście. Równie ważny wskaźnik stanowi liczba rekomendacji. Inicjatorzy przedsięwzięcia – Kama Zboralska i Piotr Cegłowski  – sami nie biorą udziału w rankingu.

Łącznie na aktualnej liście Kompasu Sztuki 2012 pojawiło się 266 nazwisk. Warto zauważyć, że od 2008 roku, gdy zawierała 305 nazwisk, jest coraz krótsza. Konsolidacja notowań wzmocniła jakość rankingu jednocześnie dowodząc, że jurorzy wykazują się coraz większym obiektywizmem i odpowiedzialnością.

Po trzyletniej przerwie pierwsze miejsce zajął ponownie Tadeusz Kantor z 27 notowaniami i 215 punktami. Wyprzedził znacznie Mirosława Bałkę (bezapelacyjnego zwycięzcę w latach 2009-2011). Za dwa lata przypadnie setna rocznica urodzin Kantora, obecnie już wiele instytucji artystycznych przygotowuje się do jej obchodów. W latach 70. jego dzieła były dostępne za 100-300 dol. dziś dochodzą do 300 tys. zł. Zbliżający się Rok Kantorowski być może wpłynie na wzrost wartości jego prac. Tadeusz Kantor jest jednym z artystów obecnych w Galerii Starmach, która reprezentuje prawie całą czołówkę Kompasu Sztuki 2012, a w dodatku skutecznie promuje polskich twórców na światowych targach sztuki. Trzecie miejsce zajęła Alina Szapocznikow, która zawsze obecna była w pierwszej dziesiątce (w ub. roku na pozycji 4). Twórczość tej wielkiej artystki przeżywa swoisty renesans, czego ukoronowaniem była ubiegłoroczna wystawa pokazywana m.in. w Hammer Museum Los Angeles i w MoMA w Nowym Jorku. Na czwartej pozycji znalazł się Jerzy Nowosielski (w ub. roku był drugi), którego prace są poszukiwane przez kolekcjonerów gotowych płacić coraz wyższe kwoty. Piąte miejsce zajął Roman Opałka (w ub. roku był trzeci), którego obraz liczony niedawno został sprzedany za 612 tys. funtów w Sotheby’s w Londynie, jednocześnie stając się najdroższym polskim współczesnym dziełem. Szósta pozycja przypadła Magdalenie Abakanowicz (w ub. roku 5), której „Walking Figures” prezentowano na ulicach Nowego Jorku od kwietnia do września 2012. Miejsce siódme (tak samo jak w 2012) zajął Andrzej Wróblewski, którego wystawa „Patrzeć wciąż naprzód” w Muzeum Narodowym w Krakowie (wrzesień 2012-styczeń 2013) była szeroko komentowana w licznych mediach. Z kolei 8. miejsce przypadło Wojciechowi Fangorowi (w 2012 roku był dziesiąty). W ub. roku w krakowskim Muzeum Narodowym zaprezentowano jego wystawę „Przestrzeń jako gra”, otwartą 20 października 2012 i ze względu na duże zainteresowanie przedłużoną do 20 stycznia 2013. Dziewiąte miejsce (identyczne jak przed rokiem) zajął Władysław Strzemiński. Pierwszą dziesiątkę zamyka Wilhelm Sasnal (w 2012 – 6.). Przed rokiem miał wystawę w Haus der Kunst w Monachium, a na początku tego roku w Anton Kern Gallery w Nowym Jorku.

Swoistym aneksem do głównego rankingu jest Kompas Młodej Sztuki, prezentujący twórców do 35 roku życia. Coraz więcej z nich obecnych jest już na obu listach. Lider KMS Radek Szlaga znalazł się na 25. pozycji, zaraz za nim uplasował się Konrad Smoleński. Nie zbrakło również Normana Leto, Basi Bańdy, Tomasza Mroza, czy  Jakuba Juliana Ziółkowskiego, którzy mają już na swoim koncie znaczące sukcesy.

Zainteresowanie sztuką współczesną, powoli ale systematycznie u nas rośnie. Według raportu Art &Finance 2013 wartość sprzedanych w ubiegłym roku dzieł ( 60,5 mln zł) była o jedną czwartą większa niż w 2011 ( 48,4 mln zł), doszło do 6 500 transakcji, rok wcześniej - 5 384.      

Pełne listy Kompasu Sztuki 2012 można znaleźć na stronach internetowych „Rzeczpospolitej” (www.rp.pl) oraz „Kompasu Sztuki” (www.kompassztuki.pl).

Kama Zboralska

Piotr Cegłowski