Władysław Strzemiński

Urodził się w 1893 r. w Mińsku Białoruskim, zmarł w 1952 r. w Łodzi. Studia w Wojskowej Szkole Inżynieryjnej w Petersburgu( 1911-1914). Jako oficer saperów wziął udział w I wojnie światowej. Na froncie stracił rękę i nogę ( 1916). Podczas rekonwalescencji w moskiewskim szpitalu poznał Katarzynę Kobro, która pracowała tam jako pielęgniarka. Studiował w Pierwszych Państwowych Wolnych Pracowniach (SWOMAS) w Moskwie, nawiązał wówczas kontakty z Kazimierzem Malewiczem i Władimirem Tatlinem. M.in. pracował w Gubernialnym Wydziale Oświaty w Smoleńsku (1919-1920), gdzie wspólnie z żoną, Katarzyną Kobro, prowadził pracownię artystyczną (IZO-studio). Został członkiem grupy UNOWIS. W 1921r. przyjechał do Polski, osiedlił się w Wilnie. Współpracował z czasopismem "Zwrotnica" (1922-23 i 1925-26). W 1923 r. zorganizował Wystawę Nowej Sztuki w Wilnie, która zainicjowała dzieje polskiego konstruktywizmu. Był jednym z inicjatorów utworzenia grupy „Blok kubistów, konstruktywistów i suprematystów " (1924-26) oraz ugrupowań „PRAESENS” (1926-29) i „a.r.” (1929-36). W czasopiśmie "Blok" ukazywały się teoretyczne teksty artysty propagujące zasady sztuki awangardowej. Od 1932 r. był również członkiem międzynarodowej grupy „Abstraction-Création”. W 1933 r. zainicjował powstanie „Grupy plastyków nowoczesnych”. Od 1931 r. mieszkał w Łodzi, gdzie aktywnie działał w Związku Polskich Artystów Plastyków. Pisał do "Formy", organu Związku. Animator. Współtwórca Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej dla Muzeum Sztuki w Łodzi. Współzałożyciel łódzkiej PWSSP, gdzie pracował jako wykładowca (1945-50). W 1945 r. przekazał swą spuściznę artystyczną łódzkiemu Muzeum. W 1948 zaprojektował dla Muzeum Salę Neoplastyczną. Brał udział w wielu krajowych i zagranicznych wystawach polskiej awangardy konstruktywistycznej m.in. „Constructivism in Poland” ( 1923-1936), „BLOK - PRAESENS - A.R., Museum Folkwang Essen, Rijksmuseum Kroller-Müller Otterlo, Stuttgart (1973). Zajmował się malarstwem sztalugowym, typografią, projektowaniem architektonicznym i urbanistycznym, a także teorią ( twórca unizmu) i krytyką sztuki. Najważniejsze prace teoretyczne: „Unizm w malarstwie” (1928) i „Teoria widzenia” (1958). Istotny wpływ na jego twórczość wywarł kubizm, puryzm i neoplastycyzm, szczególną rolę odegrał konstruktywizm, mimo, że Strzemiński sprzeciwiał się głoszonemu przez konstruktywistów hasłu podporządkowania sztuki wymogom społecznej użyteczności. Bronił idei autonomii sztuki, prawa do "laboratoryjnej czystości" artystycznych eksperymentów. Co prawda nie negował konieczności współistnienia porządków sztuki i życia społecznego, lecz sztuce przypisywał nadrzędną rolę. Stworzył własną doktrynę artystyczną, którą nazwał unizmem, doktrynę, która miała fundamentalny wkład w dzieje światowej awangardy. Najpierw sformułował ją w stosunku do malarstwa (1927), w latach 1931-1933 rozszerzył na rzeźbę, architekturę i techniki typograficzne. Główną zasadą unizmu było zachowanie jedności dzieła sztuki z miejscem, w którym powstało. W kompozycjach unistycznych doprowadził do idealnego zespolenia formy i koloru z płaszczyzną, z prostokątem płótna. Dojrzałe prace unistyczne ( lata 30.) - to monochromatyczne kompozycje tworzone przez jednolity wzór powtarzających się wypukłych elementów. Centralną część pracy wypełniały największe abstrakcyjne formy, przyciągając wzrok widza, malejące w miarę zbliżania się do ramy obrazu. Wcześniejsze płótna tworzone zgodnie z unizmem, to seria „ kompozycji posuprematycznych” i „kompozycji architektonicznych”, w których artysta zastosował oparty na złotym podziale system proporcji zarówno względem wymiarów płótna, jak i względem geometrycznych elementów kompozycji. W następnych latach powrócił do studium natury, tworząc małoformatowe, olejne pejzaże morskie, górskie oraz widoki Łodzi. Przeżycia wojenne uwiecznił we wstrząsających cyklach rysunkowych m.in. : „Twarze”, ”Białoruś zachodnia”, „Moim przyjaciołom Żydom”, „Tanie jak błoto”, „Deportacje”. Jest również autorem cyklu obrazów o intensywnych barwach, tzw. solarystycznych zwanych powidokami światła, powstających w wyniku patrzenia w słońce („Powidok słońca”, 1948). To zainteresowanie percepcją wzrokową widoczne jest w całej jego twórczości. W 1949 r. próbował stworzyć własny styl łączący wymogi sztuki socrealistycznej z awangardowymi rozwiązaniami. Nie spodobał się urzędującej wówczas władzy. Ówczesny minister kultury Włodzimierza Sokorskiego usunął go w trybie pilnym ze stanowiska na uczelni ( 1950) "ze względu na dobro służby". W swoich rozprawach-„Unizm w malarstwie” (1928), „Kompozycja w przestrzeni, obliczenia rytmu czasoprzestrzennego” (1932, napisana wspólnie z Katarzyną Kobro) i „Druk funkcjonalny” (1935), przedstawił rozważania dotyczące konstrukcji malarstwa, rzeźby, architektury oraz reguł nowoczesnego druku. KaZet Sztuka Strzemińskiego formowała się pod wpływem konstruktywizmu, suprematyzmu i neoplastycyzmu. Sprzeciwiał się jednak podporządkowaniu sztuki jedynie społecznej użyteczności, głoszonej przez konstruktywistów, opowiadając się za zachowaniem jej tej drugiej. Zajmował się malarstwem, typografią, architekturą, urbanistyką a także był krytykiem i teoretykiem sztuki. Dzięki temu stał się autorem licznych tekstów niezwykle precyzyjnie prace stosujące się do tych założeń, to formy optycznie największe, przyciągające wzrok widza, malejące zbliżając się do ram obrazu, jakby zaraz miały stopić się z płaszczyzną ściany. (Kompozycja unistyczna 14) Kiedy czuł się zmęczony takimi intelektualnymi eksperymentami (które niejednokrotnie wywoływały zażarte spory na polskiej arenie artystycznej - m.in. z Leonem Chwistkiem, twórcą strefizmu) tworzył pejzaże Łodzi, kompozycje figuralne oraz pejzaże morskie. W tych kompozycjach widoczne jest zainteresowanie d surowych, unistycznych rozważań.