Mirosław Bałka

Urodził się w 1958 r. w Warszawie. Studia na Wydziale Rzeźby w warszawskiej ASP (1980-85). Dyplom w pracowni prof. Jana Kucza ( 1985 r.). W 1986 r. utworzył wraz z Mirosławem Filonikiem i Markiem Kijewskim grupę artystyczną „Świadomość Neue Bieriemiennost”, w której aktywnie działał do 1989 roku. W 1995 nagrodzony Paszportem Polityki, za oryginalną twórczość plastyczną. W 1989 r. zrealizowano w Sztokholmie pomnik jego autorstwa, poświęcony ofiarom katastrofy promu Estonia. Liczne wystawy m.in.: w The Tate Gallery w Londynie , The Carnegie Museum w Pittsburgu, The Museum of Contemporary Art w Los Angeles. Mieszka i tworzy w Otwocku. Wyjątkową rolę w jego twórczości pełni dom rodzinny w Otwocku, w którym artysta spędził młodość, a potem urządził tam swoją pracownię. Jego model 1:1 pokazał na indywidualnej wystawie w „Zachęcie” (2001). Materiały z których korzysta posiadają własną historię i najczęściej także pochodzą z najbliższego otoczenia. Lastriko, mydło, popiół, sól, włosy, filc, stare deski, rdzewiejące pręty i metalowe płyty, stają się dla Bałki istotnym materiałem rzeźbiarskim. Zawarte w nich odniesienia są w pełni czytelne dopiero po bliższym poznaniu biografii rzeźbiarza. Konstruując proste, ascetyczne wręcz obiekty czy instalacje artysta wykorzystuje wymiary własnego ciała, przez co stają się jeszcze bardziej osobiste. Najważniejsze wątki w jego twórczości to: przemijanie, śmierć, ludzkie ciało, pamięć. Wątki te obecne są już w jego pierwszych realizacjach m.in. w pracy dyplomowej - „Pamiątka pierwszej komunii świętej”. Gipsowo-cementowy odlew chłopca jedną ręką opiera się o stolik, w który została wtopiona autentyczna fotografia przedstawiająca Mirosława Bałkę w czasie ceremonii Pierwszej Komunii Św. Klapę marynarki zdobi czerwone serduszko - poduszeczka krawiecka do szpilek. Na obronę dyplomu Bałka zaprosił profesorów do opuszczonego domu w Żukowie. Profesorowie przyjechali wynajętym autobusem, ale na miejsce spotkania musieli jeszcze kawałek przejść pieszo. W drodze do celu przejechał obok nich artysta jadący na małym rowerku przebrany w komunijny strój. Przy wejściu każdy z gości otrzymał szpilkę, którą miał wkłuć w poduszeczkę. Obrona dyplomu, czyli uzyskanie dojrzałości artystycznej, stała się rytuałem podobnym do ceremonii potwierdzającej dojrzałość religijną. Do połowy lat 80. Bałka brał udział w tzw. „Nowej Ekspresji”. W tym czasie stworzył metaforyczne rzeźby figuratywne odnoszące się do spraw egzystencjalnych m.in. „Zła nowina” (1986), „Kominek” (1986), czy „Św. Wojciech” (1987). Na początku lat 90. Bałka zaczął redukować środki wyrazu, w rezultacie rezygnując ze sztuki figuratywnej. Pierwszą pracą abstrakcyjną była realizacja „Good God” (Galeria Dziekanka, Warszawa). Od tego momentu jego lapidarne wypowiedzi charakteryzuje wysmakowany minimalizm. Również ciało pokazuje w sposób zakamuflowany- poprzez przedmioty, które są z nim ściśle związane (jak np. łóżko, trumna, urna) oraz poprzez ślady, jakie zostawia (np. pot, mocz, sperma, łzy). Ciepło i zapach to kolejny ważny temat jego realizacji. Na 45. Biennale Weneckim w 1993 r. Bałka zaprezentował „Korytarz mydlany” i lastrykowe płyty podgrzane elektrycznie do temperatury ludzkiego ciała. Również podgrzewany do temperatury 37 stopni jest pomnik upamiętniający ofiary katastrofy promu Estonia (1998). W swojej twórczości powraca też do dramatu drugiej wojny światowej m.in. „Die Rampe” (1994), „Selection” (1997) oraz „Winterreise”(2003) - efekt zimowej wycieczki artysty do Birkenau. Powstały wówczas filmy wideo: „Staw”, „Bambi 1” i „Bambi 2”. Widać na nich jeziorko, do którego wsypywano prochy ofiar spalonych w krematoriach i spacerujące sarny, podchodzące do otaczającego obóz drutu kolczastego. Otwarciu wystawy w Galerii Starmach towarzyszyły pieśni Schuberta z cyklu „Winterreise” mówiące o samotności człowieka. Kama Zboralska