Katarzyna Kozyra

Urodziła się w 1963 roku w Warszawie. Studiowała germanistykę na Uniwersytecie Warszawskim (1985-198). Studia na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych Warszawie. Dyplom w pracowni prof. Grzegorza Kowalskiego, w tzw. Kowalni ( 1993). Zajmuje się fotografią, wideo, wideo-instalacją i performancem. W 1997 roku nagrodzono ją Paszportem Polityki - jako najbardziej obiecującą polską artystkę. Na 48. Biennale w Wenecji (1999) za „Męską łaźnię” otrzymała Honorowe Wyróżnienie. Mieszka w Warszawie i Berlinie. Jej twórczość wpisuje się w nurt sztuki krytycznej. Śmierć, cielesność, przemijanie, społeczna hipokryzja to ulubione tematy Kozyry. Od początku łamie tabu, walczy z zakłamaniem, przekracza granice przyjętych norm społecznych. Jej twórczość wywołuje skrajne emocje. Burzę w mediach wywołała jej praca dyplomowa „Piramida zwierząt” (1993), do której zainspirował ją motyw z bajki braci Grimm „Trzej muzykanci z Bremy”. Obiekt składał się z ustawionych na sobie martwych, wypchanych zwierząt - konia, psa, kota i koguta. Praca składa się z obiektu oraz filmu wideo rejestrującego zabijanie konia. Na ataki mediów artystka odpowiadała: „Zadawanie śmierci zwierzętom w sposób cywilizowany i przemysłowy odbywa się anonimowo i poza oczami późniejszych konsumentów. Odebranie życia zwierzęciu w sposób jawny i przez indywiduum – jest powodem oburzenia i napiętnowania.” W 1995 r. powstała seria czterech wielkoformatowych fotografii zatytułowanych „Więzy krwi” uwieczniająca artystkę i jej kaleką siostrę na tle chrześcijańskiego Czerwonego Krzyża i islamskiego Czerwonego Półksiężyca. Intencją artystki było zwrócenie uwagi na bratobójczą wojnę w Jugosławii. Praca wywołała protesty o niepotrzebne „nadużycie” symboli. Natomiast na projekt „Olimpia” (1996) składa się tryptyk fotograficzny nawiązujący do słynnego obrazu Maneta oraz film wideo rejestrujący zabieg chemioterapii, od 1992 roku chorej na raka artystki. W przeciwieństwie do „Olimpii” Maneta ciało ukazane w pracy Kozyry jest chore i zniszczone. Po raz kolejny artystka prowokuje, porusza tematy tabu- strach przed odrzuceniem, samotność, nieuchronne przemijanie. Kolejny skandal wybuchł gdy Kozyra ucharakteryzowana na mężczyznę z doczepionym sztucznym penisem ukrytą kamerą sfilmowała mężczyzn w budapeszteńskiej łaźni. Na Biennale w Wenecji (1999) otrzymała za „Łaźnię Męską” Wyróżnienie Honorowe. Dwa lata wcześniej sfilmowała w łaźni również ukrytą kamerą nagie kobiety. Pomarszczone, stare ciała odbiegają od ideałów lansowanych przez mass media. Trzy lata pracowała nad projektem „W sztuce marzenia stają się rzeczywistością” obejmującym cykl performance, spektakli parateatralnych, happeningów z udziałem publiczności oraz filmów. Artystka wciela się w różne role, pojawia się jako diwa operowa, drag queen, muza Rilkego Lou Salome, cheerleaderka i Królewna Śnieżka. W tych metamorfozach Kozyrze pomagają: berliński transwestyta Gloria Viagra i maestro Grzegorz Pitułej z Warszawskiej Opery Kameralnej. Żeby wejść w rolę operowej diwy, przez kilka miesięcy uczyła się śpiewu; zanim zagrała cheerleaderkę, intensywnie ćwiczyła akrobacje. Punktem wyjścia wideo-instalacji „Święto wiosny” (2002) był balet „Święto Wiosny” (1913) Igora Strawińskiego w choreografii Wacława Niżyńskiego. Przedstawienie okazało się na tamte czasy zbyt awangardowe i spadło z afisza. Odwoływało się do prasłowiańskiego rytuału - wybrana przez wioskową starszyznę dziewica ma "zatańczyć się na śmierć", aby obudzić ziemię do nowego życia. Tancerze, prawie w konwulsjach wykonywali sztywne, na granicy ludzkich możliwości ruchy. Kozyra do swojego projektu wykonała bardzo żmudną animację. Na filmie grupa starych, nagich postaci karykaturalnie odtwarza układy „Święta wiosny” Strawińskiego. Każdy zarejestrowany ruch - to setki ujęć fotograficznych montowanych następnie w sekwencje. Każdy z modeli (uwiecznianych na leżąco) ma przytroczone do podbrzuszy odmienne od własnych atrybuty płci. Również w wideo-instalacji ”Lekcja tańca” - inspirowanej innym baletem Strawińskiego, „Pietruszką” – Kozyra sięgnęła po podobne środki wyrazu (powtórzenie, zamiana płci). Kozyra jest również autorką filmu „Kara i zbrodnia”(2002) o grupie zafascynowanej paramilitarnymi zabawami. Po raz kolejny miesza różne konwencje, gra płcią, i pokazuje jak cienka linia przebiega między pojęciami: zbrodnia i kara. Kama Zboralska